ĐƯỢC BÁN TỚI 50% ĐIỆN DƯ, VÌ SAO CHỈ 287 HỆ THỐNG ĐIỆN MẶT TRỜI BÁN ĐIỆN DƯ LÊN LƯỚI?

Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng tỷ lệ điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được phép bán lên lưới lên tối đa 50%. Tuy nhiên, đến hết tháng 7/2026, trong 28.254 hệ thống thuộc nhóm này, chỉ có 287 hệ thống điện mặt trời bán điện dư lên lưới. Vì sao khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn lớn? Cùng Đỉnh Cao Công Nghệ Quy Nhơn tìm hiểu nguyên nhân chi tiết trong bài viết này!

Có thể bạn quan tâm: Chính thức được bán điện mặt trời lên lưới tới 50%

Điện mặt trời mái nhà đang bước sang giai đoạn mới

Trong những năm qua, điện mặt trời mái nhà đã phát triển nhanh tại Việt Nam, đặc biệt ở hộ gia đình, cơ sở kinh doanh và nhà xưởng.

Theo số liệu được EVN công bố đến hết tháng 7/2026, toàn hệ thống điện có 130.811 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất trên 11.200 MWp. Trong 7 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện mặt trời mái nhà bán lên lưới đạt khoảng 6,6 tỷ kWh.

Đáng chú ý, riêng nhóm điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được triển khai theo cơ chế mới có 28.254 hệ thống, tổng công suất khoảng 1.614 MWp.

Tuy nhiên, chỉ 287 hệ thống trong số này được ghi nhận có bán điện dư lên lưới, với tổng công suất khoảng 16,4 MWp.

Điều này đặt ra một câu hỏi đáng chú ý:

Nếu chính sách đã cho phép bán điện dư, tại sao hệ thống thực tế bán điện lên lưới vẫn rất ít?

Nghị định 243/2026 đã thay đổi điều gì?

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của thị trường điện mặt trời mái nhà năm 2026 là sự xuất hiện của Nghị định 243/2026/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành ngày 26/6/2026 và có hiệu lực ngay từ ngày ban hành. Nghị định này sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và cơ chế mua bán điện dư.

Từ mức 20% lên tối đa 50%

Trước đây, theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, sản lượng điện dư được mua bán thông thường không vượt quá 20% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà.

Nghị định 243/2026 đã nâng tỷ lệ này lên tối đa 50% sản lượng điện phát.

Đây là thay đổi quan trọng bởi nó mở rộng khả năng khai thác phần điện năng mà hệ thống không sử dụng hết tại thời điểm phát điện. Đặc biệt, sản lượng điện dư được tính đến cả điện từ hệ thống lưu trữ năng lượng được sạc từ nguồn điện mặt trời mái nhà, nếu hệ thống có tích hợp pin lưu trữ.

Có trường hợp được bán trên 50%

Mức 50% không phải là giới hạn tuyệt đối trong mọi trường hợp.

Từ khi Nghị định 243/2026 có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận mua bán điện dư với tỷ lệ cao hơn 50%, nhưng phải đáp ứng các điều kiện liên quan đến khả năng tiếp nhận của lưới điện, an toàn vận hành và phương thức vận hành hệ thống điện.

Điều này có nghĩa:

• Có chính sách cho phép bán điện dư không đồng nghĩa mọi hệ thống đều có thể đưa toàn bộ lượng điện dư lên lưới.
• Khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối vẫn là yếu tố quan trọng.

Ai có thể bán điện dư từ hệ thống điện mặt trời?

Một điểm cần lưu ý là không nên hiểu đơn giản rằng “cứ lắp điện mặt trời là được bán 50% điện dư”.

Việc bán điện dư phải tuân thủ các điều kiện và đối tượng được quy định trong pháp luật hiện hành.

Nhóm điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có thể thuộc phạm vi được bán điện dư bao gồm các trường hợp như:

• Hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ.
• Hệ thống điện mặt trời mái nhà đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp hạ áp.
• Một số hệ thống tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo chưa kết nối với hệ thống điện quốc gia.
• Một số công trình là tài sản công, đi kèm các yêu cầu về quản lý và sử dụng tài sản công.
• Các nguồn điện thuộc phạm vi và điều kiện được quy định trong Nghị định 243/2026/NĐ-CP.

Do đó, trước khi quyết định đầu tư hệ thống với mục tiêu bán điện dư, chủ đầu tư cần kiểm tra đối tượng áp dụng, quy mô công suất, điểm đấu nối và điều kiện của lưới điện tại khu vực.

Giá mua điện dư được tính như thế nào?

Đây cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về bán điện mặt trời dư lên lưới.

Theo cơ chế được quy định tại Nghị định 243/2026/NĐ-CP, giá mua điện dư được xác định dựa trên giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề, do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố.

Tuy nhiên, giá mua điện dư còn được giới hạn bởi mức giá tối đa của khung giá phát điện áp dụng cho điện mặt trời mặt đất không có hệ thống lưu trữ tương ứng theo khu vực, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Vì vậy, không nên hiểu rằng điện dư từ hệ thống điện mặt trời luôn được mua theo một mức giá cố định.

Giá mua thực tế phụ thuộc vào cơ chế và mức giá áp dụng tại từng thời điểm.

Đây cũng là lý do khi tính hiệu quả đầu tư, chủ đầu tư không nên chỉ dựa vào doanh thu từ việc bán điện dư.

Vì sao chỉ 287 hệ thống bán điện dư?

Đây là câu hỏi quan trọng nhất của bài toán.

Việc chỉ có 287 hệ thống bán điện dư không nhất thiết đồng nghĩa chính sách chưa hấp dẫn. Có nhiều yếu tố liên quan đến cách thiết kế, mục đích sử dụng điện, khả năng đấu nối và hiệu quả kinh tế.

1. Mục tiêu chính vẫn là tự sản xuất, tự tiêu thụ

Bản chất của mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là sản xuất điện tại chỗ và sử dụng điện tại chỗ.

Ví dụ, một nhà xưởng có phụ tải lớn vào ban ngày sẽ có thể sử dụng phần lớn điện năng do hệ thống mặt trời tạo ra ngay lập tức.

Trong trường hợp này, chủ đầu tư không nhất thiết phải tìm cách phát thật nhiều điện lên lưới.

Điện mặt trời khi được sử dụng trực tiếp giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới điện, từ đó mang lại giá trị kinh tế trực tiếp cho người sử dụng.

2. Công suất hệ thống thường được thiết kế theo phụ tải

Một hệ thống điện mặt trời hiệu quả không đơn giản là:

• Mái càng lớn → lắp càng nhiều pin.

Thay vào đó, cần xem xét:

• Công suất phụ tải → thời gian sử dụng điện → sản lượng điện mặt trời → khả năng lưu trữ → lượng điện dư.

Nếu một doanh nghiệp sử dụng phần lớn điện vào ban ngày, hệ thống có thể được thiết kế để tối ưu tỷ lệ tự dùng.

Ngược lại, nếu lắp công suất quá lớn so với phụ tải ban ngày, lượng điện dư sẽ tăng lên. Vì vậy, việc tối ưu hệ thống không chỉ nằm ở số lượng tấm pin mà còn nằm ở cách phân bổ và sử dụng năng lượng.

3. Bán điện dư vẫn đi kèm điều kiện và thủ tục

Việc bán điện dư không đơn thuần là lắp hệ thống rồi tự động nhận tiền từ lượng điện phát lên lưới. Chủ đầu tư cần đáp ứng các quy định liên quan đến đấu nối, mua bán điện và các yêu cầu pháp lý tương ứng.

Một số trường hợp còn phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, ngoại trừ những trường hợp được miễn theo quy định. Với những hộ gia đình hoặc doanh nghiệp chủ yếu muốn giảm tiền điện, việc bán phần điện dư có thể không phải mục tiêu ưu tiên nếu lượng điện dư không lớn.

4. Khả năng tiếp nhận của lưới điện

Đây là yếu tố rất quan trọng.

Một hệ thống có thể tạo ra lượng điện dư lớn nhưng điều đó không đồng nghĩa toàn bộ lượng điện này có thể đưa lên lưới.

Việc mua bán điện dư ở tỷ lệ cao hơn 50% phải xét đến khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối và điều kiện vận hành an toàn. Do đó, trước khi thiết kế hệ thống theo hướng phát nhiều điện dư, cần khảo sát và đánh giá khả năng đấu nối thực tế.

5. Bài toán tự dùng có thể hiệu quả hơn bán điện

Đây là điểm mà người đầu tư điện mặt trời thường dễ bỏ qua.

Một kWh điện mặt trời được sử dụng trực tiếp tại thời điểm phát điện có thể giúp người dùng giảm lượng điện mua từ lưới. Trong khi đó, một phần điện dư đưa lên lưới sẽ được tính theo cơ chế giá mua điện dư được quy định. Vì vậy, mục tiêu của một hệ thống điện mặt trời hiện đại không nên chỉ là:

“Phát được bao nhiêu điện?”

Mà phải là:

“Sử dụng được bao nhiêu điện đúng lúc và đúng nhu cầu?”

Pin lưu trữ đang thay đổi bài toán điện dư

Đây là một trong những lý do Solar + Battery ngày càng được quan tâm. Thay vì để lượng điện dư phát trực tiếp lên lưới vào giữa trưa, hệ thống có thể sử dụng pin lưu trữ để hấp thụ phần năng lượng chưa dùng hết.

Mô hình có thể được hình dung đơn giản:

• Điện mặt trời → Phụ tải → Pin lưu trữ → Lưới điện

Khi hệ thống mặt trời tạo ra nhiều điện hơn nhu cầu:

→ ưu tiên cấp cho phụ tải

→ phần dư có thể sạc vào pin

→ năng lượng trong pin được sử dụng vào thời điểm phù hợp

→ phần điện còn dư mới xem xét phát lên lưới theo quy định.

Điều này đặc biệt phù hợp với những doanh nghiệp có sự chênh lệch lớn giữa thời điểm sản xuất điện mặt trời và thời điểm sử dụng điện.

Ví dụ, hệ thống có thể tạo ra nhiều điện vào buổi trưa nhưng doanh nghiệp vẫn cần điện vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối. Khi đó, pin lưu trữ có thể giúp dịch chuyển thời điểm sử dụng năng lượng.

Không phải hệ thống nào cũng cần pin lưu trữ

Tuy nhiên, cũng không nên hiểu rằng cứ lắp điện mặt trời là phải lắp BESS.

Nếu một nhà xưởng hoạt động liên tục vào ban ngày và có phụ tải lớn, lượng điện mặt trời tạo ra có thể được tiêu thụ trực tiếp với tỷ lệ cao.

Trong trường hợp đó, việc bổ sung pin lưu trữ cần được tính toán dựa trên:

• Biểu đồ phụ tải.
• Sản lượng điện mặt trời.
• Giá điện và cơ cấu thời gian sử dụng.
• Khả năng phát điện dư.
• Mục tiêu giảm công suất giờ cao điểm.
• Nhu cầu dự phòng khi mất điện.
• Chi phí đầu tư pin và thời gian hoàn vốn.

Nói cách khác:

BESS là một công cụ tối ưu năng lượng, không phải phụ kiện bắt buộc của mọi hệ thống điện mặt trời.

Doanh nghiệp nên thiết kế hệ thống điện mặt trời như thế nào trong năm 2026?

Với doanh nghiệp và nhà xưởng, cách tiếp cận hiệu quả hơn là bắt đầu từ phụ tải, sau đó mới xác định quy mô hệ thống điện mặt trời.

Bước 1: Phân tích hóa đơn điện

Xác định:

• Mức tiêu thụ điện hàng tháng.
• Công suất sử dụng.
• Thời gian sử dụng điện.
• Phụ tải ban ngày và ban đêm.
• Các thời điểm có nhu cầu công suất cao.

Bước 2: Xác định công suất điện mặt trời

Không nên chỉ dựa vào diện tích mái.

Công suất PV nên được tính toán dựa trên nhu cầu sử dụng điện thực tế và mục tiêu tỷ lệ tự dùng.

Bước 3: Đánh giá lượng điện dư

Sau khi mô phỏng sản lượng, cần xác định:

• Có bao nhiêu điện được sử dụng trực tiếp?
• Có bao nhiêu điện dư?
• Có cần lưu trữ không?
• Có phù hợp để bán điện dư không?

Bước 4: Xem xét BESS nếu cần

Nếu doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện vào buổi tối, muốn giảm công suất giờ cao điểm hoặc muốn tăng tỷ lệ tự dùng điện mặt trời, pin lưu trữ có thể là một phương án đáng cân nhắc.

Bước 5: Kiểm tra khả năng đấu nối

Đặc biệt với hệ thống có quy mô lớn, khả năng tiếp nhận của lưới điện tại điểm đấu nối cần được đánh giá trước khi quyết định cấu hình.

Điện mặt trời năm 2026: Không còn chỉ là câu chuyện “lắp bao nhiêu kWp”

Sự thay đổi của chính sách bán điện dư đang cho thấy một xu hướng quan trọng.

Thị trường điện mặt trời đang dần chuyển từ tư duy:

• “Lắp thật nhiều tấm pin để tạo ra thật nhiều điện”

sang:

• “Tạo ra đúng lượng điện – sử dụng đúng thời điểm – lưu trữ khi cần – bán phần dư phù hợp.”

Điều này đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp và nhà xưởng, nơi chi phí điện có thể chiếm một phần đáng kể trong chi phí vận hành.

Một hệ thống được thiết kế tốt cần kết hợp nhiều yếu tố:

• Solar + Inverter + Battery + EMS + Phụ tải + Lưới điện

thay vì chỉ nhìn vào công suất tấm pin.

Kết luận

Việc Nghị định 243/2026/NĐ-CP nâng tỷ lệ điện dư được phép mua bán lên tối đa 50% là một bước thay đổi đáng chú ý đối với thị trường điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, con số chỉ 287 hệ thống bán điện dư trong 28.254 hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ được thống kê đến hết tháng 7/2026 cho thấy bán điện lên lưới chưa phải mục tiêu chính của phần lớn chủ đầu tư.

Vấn đề quan trọng hơn là tối ưu giá trị của mỗi kWh điện mặt trời tạo ra.

Tùy vào phụ tải và mục tiêu đầu tư, giải pháp có thể là:

• Tự dùng → Lưu trữ → Quản lý năng lượng → Bán phần điện dư phù hợp.

Đối với mỗi hộ gia đình, cửa hàng, nhà xưởng hay doanh nghiệp, cấu hình tối ưu sẽ khác nhau. Vì vậy, trước khi đầu tư, cần khảo sát phụ tải, mái nhà, sản lượng dự kiến, khả năng đấu nối và nhu cầu sử dụng điện thực tế.

Đỉnh Cao Công Nghệ Quy Nhơn cung cấp giải pháp điện mặt trời và lưu trữ năng lượng trọn gói, từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn thiết bị đến thi công và hỗ trợ kỹ thuật.

Nếu bạn đang cân nhắc lắp điện mặt trời hoặc muốn đánh giá Solar + Battery có phù hợp với nhu cầu sử dụng điện của mình hay không, hãy liên hệ:

Đỉnh Cao Công Nghệ Quy Nhơn

• Hotline: 0702.603.783
• Website: congnghequynhon.vn

Câu hỏi thường gặp

Điện mặt trời mái nhà năm 2026 có được bán điện dư không?

Có. Theo cơ chế hiện hành, một số hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đáp ứng điều kiện có thể bán phần điện dư lên lưới theo quy định.

Năm 2026 được bán tối đa bao nhiêu phần trăm điện dư?

Theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP, tỷ lệ điện dư được mua bán thông thường có thể lên tới 50% sản lượng điện phát. Một số trường hợp có thể thỏa thuận tỷ lệ cao hơn nếu đáp ứng các điều kiện về lưới điện và vận hành hệ thống.

Có phải cứ lắp điện mặt trời là được bán 50% điện dư?

Không. Việc bán điện dư phụ thuộc vào đối tượng áp dụng, quy mô hệ thống, điều kiện đấu nối, khả năng tiếp nhận của lưới điện và các yêu cầu pháp lý liên quan.

Có nên lắp pin lưu trữ để giảm điện dư?

Không phải hệ thống nào cũng cần. Cần dựa trên biểu đồ phụ tải, sản lượng điện mặt trời, nhu cầu sử dụng điện vào buổi tối, mục tiêu giảm công suất giờ cao điểm và hiệu quả đầu tư.

Điện mặt trời bán điện dư có phải mục tiêu chính khi đầu tư?

Không nhất thiết. Với nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của điện mặt trời vẫn là giảm lượng điện mua từ lưới thông qua việc tự sử dụng điện tại chỗ. Pin lưu trữ có thể tiếp tục nâng cao tỷ lệ tự dùng nếu phù hợp với nhu cầu.

Lưu ý: Các quy định về điện mặt trời, mua bán điện dư và đấu nối có thể tiếp tục được cập nhật. Chủ đầu tư nên kiểm tra văn bản pháp luật và hướng dẫn của cơ quan, đơn vị điện lực có thẩm quyền tại thời điểm triển khai thực tế.